Vrede

Zolang veiligheid moet worden afgedwongen, houden we onbewust vast aan dreiging, aan angst: afgedwongen veiligheid is onderdrukte angst. Zolang veiligheid niet vanzelfsprekend is, kunnen we geen vrede ervaren – enkel kortstondig, als opluchting.

Veiligheid is niet hetzelfde als vrede. Vrede gedíjd in veiligheid. Veiligheid is de vruchtbare bodem waarin vrede tot bloei komt. Vrede is de glimlach van een onbekende, ‘dankjewel’ en ‘sorry’ kunnen zeggen, iemand voorlaten bij de rij voor de kassa als hij alleen maar een pot pindakaas in z’n mandje heeft. Vrede is liefde.

Vrede is geen toekomstbeeld. Het bestaat enkel hier en nu. Daarom is veiligheid een basisvoorwaarde: angst trekt je uit het moment.

Angst

Eerder schreef ik over hoe ik mijn kalmte bewaar. Of over mijn struisvogeltactiek, ’t is maar hoe je het bekijkt.

Vlak daarna, sinds november vorig jaar, ben ik geheel gestopt met het volgen van het nieuws. Het journaal keek ik al een tijdje niet meer, evenals nu.nl, maar sinds Parijs probeer ik ook de kranten te omzeilen – wat nog best lastig is, die krengen liggen óveral! Mijn zaterdagsabonnement heb ik niet opgezegd, maar daarvan lees ik alleen nog de bijlagen, en in wificafés zoek ik een krantenvrij plekje uit. Als iemand dan een uitgelezen krant naast me neer laat ploffen, schuif ik hem geïrriteerd van me vandaan. Ik praat hier met niemand over, om een ‘Dus je hebt nog niet gehoord dat…’ te vermijden.

Angst laat mensen nou eenmaal rare dingen doen.

Selffulfilling

Zodra iemand te dichtbij komt, treedt mijn oude, ingesleten verdedigingsmechanisme in werking om de ander te laten weten dat er hier, van mij, niets te verwachten valt. Dit verdedigingsmechanisme eist bestaansrecht op door te zoeken naar een manier om teleur te stellen – waarmee het m’n angst om teleur te stellen bewerkstelligt.

Selffulfilling, zogezegd.

De psychologie achter macht

Ik kan me twee redenen voorstellen waarom iemand op macht belust is. Beide gegrondvest op angst.

Door jezelf genoeg macht toe te eigenen bereik je een zekere onafhankelijkheid. Die onafhankelijkheid helpt je om afstand te bewaren tot anderen. Die behoefte aan afstand vindt zijn oorsprong in de angst voor anderen, of beter gezegd, voor de angst minderwaardig aan anderen te zijn – noem het een minderwaardigheidscomplex, of sociale fobie. De meeste dictators zijn volgens mij dus héél onzeker van zichzelf.

Doorgaan met het lezen van “De psychologie achter macht”

Aanzien

Geachte …,

Mag ik zo vrij zijn?

Kan het zijn dat u zich diep vanbinnen minderwaardig voelt? Dat u niet genoeg gekoesterd bent, genegenheid en waardering heeft ontvangen, en daardoor nu bang bent andermans waardering niet waard te zijn?

Kan het zijn dat u dit tekort aan waardering heeft vertaald naar een gebrek aan aanzien, aan respect; omdat u aanzien af kunt dwingen, in tegenstelling tot waardering? In tegenstelling tot liefde?

En waartoe dient macht in dit geheel? Een manier om aanzien te verkrijgen?

Het enige aanzien dat u kunt winnen met macht is gestoeld op angst. Angst vergroot juist de afstand tussen u en anderen; tussen u en liefde.

Aanzien is als rul zand.

Denkbeelden (2)

De drang om andersdenkenden jouw denkbeelden op te leggen – of het nou een levensovertuiging, religie of dieet betreft – is volgens mij gebaseerd op de neiging je aan dit beeld vast te klampen, als een reddingsboei. Uit zekerheid. Uit veiligheid. Of misschien gewoon uit gewoonte.

Omdat je een denkbeeld nodig denkt(!) te hebben, zie je afwijkende denkbeelden niet zozeer als afwijzing van de jouwe, maar als een stille ontmaskering van dat wat het is: een (breekbaar) beeld.

Groepsvorming

Onze neiging tot groepsvorming is een oeroud ingebakken veiligheidsmechanisme. Maar zonder buitenstaanders kun je geen groep vormen: een groep heeft andersdenkenden, mensen die er anders uitzien, zich anders gedragen et cetera nodig om zich tegen af te tekenen.

Het verlangen naar veiligheid houdt groepsvorming in stand, waardoor we – paradoxaal genoeg – buitenstaanders nodig hebben. Of denken te hebben.

Eindelijk alle neuzen dezelfde kant op? Dan zoeken we wel buitenstaanders bínnen de groep.

 

Angst voor vluchtelingen

We kunnen vanaf hier weinig doen aan de oorlog. Het enige wat we hier wél kunnen doen, is de vluchtelingen opvangen; ze welkom heten. Maar ik hoor om me heen en lees in de krant dat velen van ons báng voor ze zijn.

En angsten hebben de neiging om zichzelf te vervullen.

We zullen gaan reageren op onze angst. Door de vluchtelingen het nádeel van de twijfel te geven. Door te wij-zij’en. Door uitsluiting. Afstoting.

Mensen die zich niet welkom voelen, die uitgesloten worden, zullen op hun beurt angstig worden. En op hún beurt reageren. Op onze angst.

We vrezen dus de gevolgen van onze eigen angst.

Het begint altijd bij angst. Discriminatie, haat, de gruwelijkste onvoorstelbaarheden beginnen – zíjn begonnen – bij angst. Dit heeft de Tweede Wereldoorlog ons duidelijk gemaakt. En een gewaarschuwd mens…

Toch?